‘चिसो मौसममा रुघाखोकी गराउने कोरोना भाइरसले बालबालिकालाई बढी सताउँछ’
अस्पतालका बाल रोग विशेषज्ञ डा. कृष्णप्रसाद विष्टले यस्तो समस्या लिएर अस्पताल पुग्ने बालबालिकाको सङ्ख्या धेरै रहेको जानकारी दिनुभयो । उहाँले भने,‘ह्याण्ड, फुट एन्ड माउथ डिजिज भन्ने बढेको छ ।’
गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष अलि बढी देखिएको डा. विष्ट बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो ,‘धेरै वर्षदेखि देखिएको थियो ।’
सिभिल अस्पतालका छाला तथा यौन रोग विशेषज्ञ (डर्माटोलोजिष्ट) डा. रवीन्द्र शर्मा पनि यो सँक्रामक रोग फैलिएको बताउँनुहुन्छ । केही दिन अघिसम्म यस्तो समस्या लिएर अस्पताल पुग्ने बालबालिकाको धेरै नै रहेको डा. शर्माले जानकारी दिनुभयो । तर, केही दिन यता भने त्यस्ता बालबालिकाको सँख्या कम भएको उहाँ बताउनुहुन्छ । डा. शर्माले भन्नुभयो । ‘२÷४ दिन भयो शान्त हुन थालेको छ । नत्र धेरै नै स्कुले बालबालिका आएका थिए ।’
ह्याण्ड, फुट एन्ड माउथ डिजिज सबै मौसममा हुन सक्ने चिकित्सकको मत छ । सामान्यतः गर्मी मौसम सकिएर जाडो सुरु हुने बेलामा यो रोग बढी देखिने छाला रोग तथा सौन्दर्य विशेषज्ञ डा. प्रकृति ज्ञवाली बताउनुहुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ,‘जाडो सुरु हुने बेलामा बढी देखिन्छ ।’ जाडोमा बालबालिका बढी नजिक हुने भएकाले यो मौसममा सर्ने जोखिम धेरै हुने चिकित्सकको मत छ ।
डा. विष्टले यो सरुवा सँक्रामक (भाइरल) रोग भएको बताउनुभयो । उहाँले न्नुभयो , ‘यो भाइरल डिजिज हो। कन्ट्रयाकबाट सर्छ ।’ चिकित्सकको मत अनुसार भाइरस सँक्रमणको कारण ह्याण्ड, फुट एन्ड माउथ डिजिजको सँक्रमण हुन्छ ।
पाँच वर्ष भन्दा कम उमेर समूहका बालबालिकामा यो समस्या बढी देखिने चिकित्सकको मत छ । तर, २३ वर्ष उमेर समूहसम्मका व्यक्तिमा समेत यो रोग देखिएको डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘२० वर्ष मुनिकालाई यो रोग देखिन्छ । मैले २÷४ जना २२÷२३ वर्षकोमा पनि समस्या देखेको छु ।’
यस्ता देखिन्छन् लक्षण
चिकित्सकका अनुसार ‘ह्याण्ड, फुट एन्ड माउथ डिजिज’भएको अवस्थामा विशेष गरी मुख र हात (हत्केला) मा पानी फोका जस्ता घाउका फोका आउँछन् । ठेउलाका जस्ता फोका मुखभित्र, पैतालामा र हातमा निस्कने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । डा. शर्माका अनुसार कतिपय बालबालिकामा कुइना र घुँडामा पनि यस्तो समस्या देखिन्छ । अभिभावकलाई थाहा नहुँदा ठेउलाको शंंका हुने डा. विष्ट बताउँनुहुन्छ ।
विशेष गरी हात, खुट्टा र मुखमा फोका (घाउ) आउने भएकाले नै यो रोगलाई ‘ह्याण्ड, फुट एन्ड माउथ डिजिज’का नामले चिनिएको चिकित्सकको मत छ ।
कतिपय बालबालिकाको यौनाङ्ग र मलद्वारको वरिपरि तथा हिपमा पनि पानी फोका जस्तो घाउका फोका देखिने चिकित्सक बताउनुहुन्छ ।
यसको लक्षणस्वरुप ज्वरो आउन सक्छ । १÷२ दिन हल्का ज्वरो आउने डा. ज्ञवाली बताउनुहुन्छ । उहानँले भन्नुभयो, ‘कसै कसैलाई १÷२ दिन ज्वरो पनि आउँछ ।’ कतिपयलाई भने ज्वरो नआउन सक्ने चिकित्सक बताउनुहुन्छ ।
बालबालिकाको घाँटी दुख्ने, घाँटी खसखसाउने, खाना खान नमान्ने, बोल्न गाह्रो हुने जस्ता लक्षण देखिन्छन् । यस्तो समस्या भएका अधिकांश बालबालिकाको मुखभित्र घाउ देखिने, जिब्रोमा घाउ देखिने डा. ज्ञवाली बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो,‘हेर्दा मुखभित्र गालाभित्र, जिब्रोमा, फोका फुटेर अल्सरजस्तो रातोरातो, सेतोसेतो भइसकेको हुन्छ ।’
मुखभित्र मात्रै हैन मुख र नाक वरिपरि समेत फोका देखिने क्रम बढेको डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । ‘हामीले हेर्दा यो वर्षदेखि मुख र नाकको वरिपरि फोका आइरहेको छ,’उहाँले भन्नुभयो, अहिले धेरैको मुखभित्र देखिएको छैन,मुखबाहिर देखिएको छ । कोही–कोहीको मुखभित्र र बाहिर दुवै ठाउँमा फोका देखिएको छ ।’
त्यसैगरी खुट्टाको पैतालामा पनि घाउ देखिने चिकित्सक बताउँछन्। यस्तो सँक्रमणमण भएको खण्डमा बालबालिकालाई दुख्ने भएकाले रुने डा. विष्टले बताउनुभयो । कतिपय सँक्रमितलाई चिलाउने र कतिपयलाई नचिलाउने चिकित्सक बताउनुहुन्छ । कसैको हातभरि फोका आउँछ ।
लक्षणअनुसारको उपचार विधि
चिकित्सकका अनुसार यो सँक्रामक (भाइरल) रोग भएकाले यही नै भन्ने विशेष औषधि÷उपचार छैन । लक्षण अनुसार यसको उपचार गरिने डा. विष्टले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, बढी चिलायो भने चिलाउन कम गर्ने औषधि दिने हो । ज्वरो आए सिटामोल दिइन्छ । त्यस्तो कडा औषधि त चाहिँदैन ।’ यो संक्रमणविरुद्ध उपचारको लागि विशेष एन्टिभाइरल औषधि नभएको चिकित्सक बताउँनुहुन्छ ।
सामान्यतः केही दिनपछि यो सङ्क्रमण आफैँ ठिक हुन्छ । डा. ज्ञवालीले भन्नुभयो, ‘७÷१० दिनपछि बिस्तारै आफैँ कम हुँदै जान्छ ।’
मुखको घाउका लागि दुखाई कम गर्ने मलम पाइने भएकाले यस्ता मलमको प्रयोग गर्न सकिने चिकित्सकको सुझाव छ । त्यसैगरी दिनमा १÷२ पटक साबुन पानीले धुनुपर्ने हुन्छ ।
घाउ चिलाएको खण्डमा स्टेराईड मलम लगाउन सकिन्छ । तर, मुखमा हात लगाउने साना बालबालिकालाई भने यो मलम लगाउन नहुने चिकित्सक बताउनुहुन्छ ।
यो रोगका कारण जटिलता निम्तने जोखिम कम हुन्छ। तर,जटिलता निम्तिएको खण्डमा मेनेन्जाईटिस तथा नसा सम्बन्धी जटिलता निम्तन सक्ने डा. ज्ञवाली बताउनुहुन्छ । त्यसैले यो रोगको लक्षण देखिए विशेषज्ञ चिकित्सकको सल्लाह तथा परामर्श लिन चिकित्सकको सुझाव छ ।